Monday, May 6, 2013

सय वर्षअघि यस्ता रहेछन् नेपाली ! (फोटोफिचर) - onlinekhabar

आजभन्दा सय वर्षअघिको नेपाली समाज कस्तो थियो होला ? विशेष गरी त्यतिबेलाको ब्राह्मण समाजमा रहेको सतीप्रथा, बाल विवाह, अनमेल विवाह एवं अन्य सामाजिक परम्पराको यथार्थ शब्द-चित्र साहित्यकार कृष्ण धराबासीको ‘झोला’ कथामा पढ्न पाइन्छ । तर, धराबासीको उक्त शाब्दिक व्याख्यालाई भर्खरै छायांकन गरिएको झोला चलचित्रमा हुबहु उतार्न खोजिएको छ ।
झोलामार्फत् देखाउन खोजिएका सय सय वर्ष पहिलेका केही दृश्यहरु अनलाइनखबरले फेला पारेको छ । यी दृश्य हेर्दा लाग्छ, अहिलेका पात्रले एक शताब्दी अघिको नेपाली समाजलाई अभिव्यक्त गर्न खोजिरहेका छन् । हेरौं ‘झोला’को छायांकनका केही दृश्य :
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14

मधुमेह के हो ? कसरी बँच्ने ? - onlinekhabar

मधुमेह अर्थात डाइबेटिसलाई सामान्यभाषामा चिनिको रोग भन्ने गरिन्छ । रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढि भएपछि हुने रोग नै मधुमेह हो । प्यांक्रियाज नामक ग्रन्थिबाट उत्पादन हुने इन्सुलिन हर्मोनको अनियमितता हुदा मधुमेह हुन जान्छ । इन्सुलिनले चिनि अर्थात कार्बोहाइड्रेटलाई पचाउने काम गर्छ र रगतमा यसको मात्रा सन्तुलित र नियमित गर्ने गर्छ । तर जब इन्सुलिनको उत्पादन हुन छाड्छ रगतमा चिनिको मात्रा बढ्न थाल्छ । प्यांक्रियाजले प्रयाप्त इन्सुलिन उत्पादन नगर्दा वा सरिरले इन्सुलिनको उपयोग गर्न नसक्दा मधुमेह हुनजान्छ ।
Main_symptoms_of_diabetes
रगत विना रक्तसंचार प्रणालीको कल्पना गर्न सकिदैन । पानी , रक्तकोष , विभिन्न लवण तथा रसायनहरुको समिश्रणबाट बनेको रगतमा तत् तत् पदार्थहरु निश्चित अनुपातमा रहेका हुन्छन् । यदि रगतमा भएका कुनै पनि पदार्थको मात्रा अर्थात गुणमा परिवर्तन भयो भने समग्र रक्तसंचार प्रणाली र सरिरको आन्तरिक कार्यसंचालनमा बाधा पुग्छ जान्छ ।
जिवन यापनमा आइरहेको परिवर्तन , विलासी जिवलशैली तथा भौतिक मेहेनतको कमीले मधुमेहका रोगी दिनानुदिन बढिरहेका छन् । विश्वमा करीब २२ करोड मानिस मधुमेह बाट प्रभावित रहेको र आगामी २०३० सम्ममा यो संख्या दोब्बर हुने विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ । नेपालमा पनि ४० वर्ष सम्म उमेर समुहका करीब १५ प्रतिशत मधुमेहबाट ग्रसित रहेको र सो उमेर समुहभन्दा माथिका करीब १९ प्रतिशतलाई मधुमेह लागेको बताइएक्ो छ । ग्रामिण क्षेत्रमा भन्दा पनि सहरी क्षेत्रमा मधुमेह प्रमुख स्वास्थ्य समस्याको रुपमा रहेको छ । नेपालको ग्रामिण क्षेत्रमा जम्मा २ प्रतिशत व्यक्ति मधुमेहबाट प्रभावित भएका छन् ।
अमेरिकामा करीब १५ लाख मानिस मधुमेहबाट पिडित रहेको र बेलायतमा करीब १६ लाख मानिस लाई मधुमेह लागेको बताइएको छ । विश्वमा रोगबाट मर्नेहरु मध्ये ५ प्रतिशत मधुहेहका रोगी रहेका छन् । यदि तत्काल कुनै प्रभावकारी कदम नचालिएमा आउदो १० वर्षमा मधुमेहबाट ज्यान गुमाउनेको संख्या ५० प्रतिशतले बढ्ने विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ । सन् २००५ मा मात्रै करीब ११ लाख मानिसले यो रोगबाट ज्यान गुमाएको विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ । मधुमेहका रोगी मध्ये करीब ८० प्रतिशत मध्यम र निम्न आय भएका मुलुकमा रहेको विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएको छ । विगत ३० वर्षमा बालबालिकामा हुने मधुमेह तिन गुणाले बढेको बताइएको छ ।
मधुमेहको कारण
सरिरमा प्रयाप्त इन्सुलिनको उत्पादन नहुदा वा सरिरले इन्सुलिनको उपयोग गर्न नसक्दा रगतमा चिनिको मात्रा बढ्न गइ मधुमेह हुनजान्छ । जसका निम्न कारणहरु हुन्छन् :
१. आनुवांशिक कारण , बाबु आमामा मधुमेह भएको खण्डमा छोराछोरीमा पनि सर्ने सम्भावना २० प्रतिशत रहेको चिकित्सक हरुले जनाएका छन् । तसर्थ अभिभावक बाट सन्तानमा मधुमेह सर्न सक्ने सम्भावना रहेको हुन्छ ।
२. बढि मोटो रहनु र आवश्यक भन्दा बढि तौल हुदा मधुमेह हुने सम्भावना बढि हुन्छ ।
३. भाइरसको संक्रमण : यो मधुमेहको प्रमुख कारक हो । प्यांक्रियाजको विटा कोश ( जसले इन्सुलिन उत्पादन गर्छ ) मा भाइरसको संक्रमण हुदा इन्सुलिनको उत्पादन हुन सक्दैन जसको कारण मधुमेह हुन जान्छ ।
४.व्यायामको कमी , अस्वस्थ आहार विहार , उच्च रक्तचाप र रगतमा बढि कोलेस्टेरोल हुनु पनि मधुमेहका कारक हुन् ।
मधुमेहका प्रकार
मधुमेह मुख्यतया तिन प्रकारका हुन्छन् ।
क. टाइप वान : यो सामान्यतया बालबालिकामा हुने गर्छ । जहा इन्सुलिनको उत्पादन सुन्य अर्थात अत्यन्त न्युन हुन्छ । रोगीलाई बचाउन कृत्रिम रुपमा इन्जेक्सनद्धारा इन्सुलिन दिनुपर्ने हुन्छ ।
ख. टाइप टु : यो सामान्यतया प्रौढ अवस्थामा हुने गर्छ र विश्वमा भएका मधुमेही मध्ये धेरै यही प्रकारको मधुमेहका रोगी रहेका छन् । यसमा प्यांक्रियाजले कम इन्सुलिन उत्पादन गर्छ र सरिरले पनि इन्सुलिनको ग्रहण गर्न असक्षम हुन्छ । उमेर बढ्दै जादा यो प्रकारको मधुमेहबाट व्यक्ति ग्रसित बन्ने गर्छन् ।
ग. जेस्टेसनल मधुमेह : गर्भबती महिलाहरुमा जुनैपनि बेला रगतमा चिनिको मात्रा उच्च हुनगइ मधुमेह हुनजान्छ । यस्तो प्रकारको मधुमेहलाई जेस्टेसनल मधुमेह भनिन्छ ।
मधुमेहका लक्षण
१. छिटो छिटो पिसाव लाग्ने र तिर्खालाग्ने
२. बढि भोक लाग्ने , आखा तिरमिराउने
३. शरिरको वजन घट्ने , थकाइ महसुस हुने
४. वाकवाकी लाग्ने
५. लामो समयसम्म चोटपटक निको नहुने
५. हात खुट्टा झमझमाउनु , रिंगटा लाग्नु
मधुमेहका रोगीमा अन्धोपन हुनसक्ने सम्भावना अत्यधिक रहेको हुन्छ । करीब १५ वर्षसम्म मधुमेहबाट ग्रसित बनेको करीब २ प्रतिसत रोगीमा पुर्ण रुपमा दृष्टिविहिन हुने सम्भावना रहेको हुन्छ । रगतमा भएको अध्यधिक ग्लुकोजले आखाको रेटिनामा भएको रक्तनलीमा क्षति पुराउने गर्छ । मधुमेहले स्नायु प्रणालीको मुख्य अंग मस्तिष्कमा पनि क्षति पुराउन सक्छ । मधुमेहका रोगीमा मृगौलाको रोग हुने सम्भावना पनि अत्यधिक रहेको हुन्छ । मधुमेहका कारण मुटुका विभिन्न रोग देखिने समस्या धेरै रहेको हुन्छ । करीब ५० प्रतिशत मधुमेहका रोगी मुटु तथा नशा सम्बन्धी रोगका कारण मर्ने एक अध्ययनले देखाएको छ ।
मधुमेह भएपछि के गर्ने ?
मधुमेहको उपचार सम्भव छैन । यो रोगलागिसकेपछि रोगीको आयु बढाउने अर्थात् यो रोगको व्यवस्थापन गर्ने विकल्प मात्र बाकि रहन्छ ।
मधुमेहको व्यवस्थापन भनेकै रगतमा भएको चिनिको मात्रा घटाउनु हो र रक्तकोशमा क्षति पुराउने अन्य तत्वको निवारण गर्नु हो । जसको लागि निम्न उपाय अपनाउन सकिन्छ :
१.इन्सुलिनको मात्रा यथावत राखी रगतमा ग्लुकोजको मात्रा नियन्त्रण गर्न अस्पतालमा उपचार गरी खोपमार्फत नियमित इन्सुलिन लिने
२. रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने
३. खानामा विशेष ध्यान पुराउने , बढि कार्वोहाइड्रेट भएका खानेकुराको सेवन नगर्ने
४. धुम्रपान र मध्यपान त्याग्ने
५. बढि चिल्लो युक्त पदार्थको सेवन नगर्ने
५. सन्तुलित र नियमित भोजन लिने , नियमित व्यायाम गर्ने
एजेन्सीको सहयोगमा कुलचन्द्र अर्याल

पहिलो पाठशाला - Nagarik Saniwar


पहिलो पाठशाला
'तँ अझैसम्म सुतेकै छस्, अल्छी?'

सधैं जस्तो त्यो दिन पनि आँगनबाट बार्दलीमा रहेको मेरो ओछ्यानतिर फर्केर हजुरबा कराउन थाल्नुभयो। म जुरुक्क उठेर पाइखाना दगुरें।

धारामा मुख धुन लाग्दा हजुरबा भगवानको सेवा गर्दै हुनुहुन्थ्यो। हजुरबाको कोठामा बजेको घन्टी र धूपको गन्ध एकैचोटि मेरो कान र नाकसम्म आएर ठोक्कियो।

मैले मुख धोएँ र पिँढीमा आएर टुसुक्क बसें। हजुरआमाले स्टिलको अग्लो गिलासमा चिया ल्याइदिनुभयो। बाआमा गाईबस्तुलाई घाँस खोज्न जानुभएको थियो क्यारे। भाइबैनी उठेर कतै खेल्न गइसकेका थिए। पारिपारि डाँडामा नाँच्दै कुदिरहेको कुहिरो हेर्दै म चिया सुरुपसुरुप पार्दै थिएँ। हजुरबा पूजा सकेर मनिर आएर नम्र स्वरले सोध्नुभयो– 'चा खाइसकिस्?'


मैले टाउको हल्लाएँ। 

'मलाई एकदमै बिसन्चो होला जस्तो भइच्च, जा बाबु बिराउने गएर माइला बालाई बोलाएर ले।'

हजुरआमातिर फर्केर सोध्नुभयो– 'बूढीमाउ, खाना पाक्यो? बिस्नुलाई चाँडै खान दे त। यो बिराउनेको बाटो भएर स्कुल जान्छ।'

'बेला न कुबेला किन जान परो बिराउने?' हजुरआमा चुह्लोबाटै कराउनुभयो।  

तात्तातै साइसाई र सुइसुई गर्दै खाना खाएपछि माइला बालाई बोलाउन बिराउनेतिर कुदें। 

हजुरबाको छाती आँगनजत्रै चाक्लो थियो। बडेमानको पहाडजत्रो शरीर। हँसिलो अनुहारमा सेेतै फुलेका जुँगाका पातला ठोसा। हजुरबा बैष्णव धर्मावलम्बी हुनुहुन्थ्यो। उहाँको निधारको बीचमा रचनाको रातो र दुवैतिर तिलकको सेतो ठाडो टीका टलक्क टल्कन्थ्यो। आफ्नो पिताको देहावसानपछि हजुरबाले आफैं पकाएर खान थाल्नुभएको थियो। दिनमा केवल एक छाकमात्रै खाना खानुहुन्थ्यो। उहाँले पकाउने तरकारीमा नुन कम र ज्यादा पोलेको जिराका काला दाना हुन्थे। परपरका मान्छे पनि दमेकी डिल्ले मुखिया भनेपछि हजुरबालाई चिनिहाल्थे। मैले पढिरहेको स्कुलको उहाँ संस्थापक हुनुहुन्थ्यो। अरू समाजसेवामा पनि उहाँ सक्रिय हुनुहुन्थ्यो। हजुर बा खुब रसिक हुनुहुन्थ्यो। सायद मेरी हजुरआमा उहाँका चार वटीमध्ये कान्छी श्रीमती हुनुहुन्छ।  

टाढाको स्कुल भएकोले बिहान आठ नबज्दै स्कुल कुदिसकेको हुन्थें। त्यतिन्जेलसम्म हजुरबा पूजाआजामै व्यस्त हुनुहुन्थ्यो। म हिँड्न लाग्दा बजाइरहेको घन्टा रोकेर उहाँ  भन्नुहुन्थ्यो– 'राम्रोरी जा है। बाटो चिप्लो छ हिँड्दा ख्याल गर्नू।'

 हजुरबा मेरो पहिलो पाठशाला र पहिलो शिक्षक पनि। उहाँकै मुखारबिन्दबाट मैले पहिलो कथा र पहिलो गीत सुनेको हुँ। उहाँले नै चिनाउनुभएको हो– आकाशका जून, तारा घामको नाम र काम पनि। घरअगाडि आँगनछेउ फुल्ने थरिथरिका फूलका नाम पनि उहाँले नै सिकाइदिनुभयो। उहाँकै हातको सहारामा सिकेको हुँ, पेन्सिल समाउन र अक्षर लेख्न। 

कक्षा पाँचमा पढ्थें। बर्खामा आँपको रस टाँसिएर टाटेपाटे परेको आकाशे रङको कमिज, नीलो रङको हाफ पाइन्ट र पैतालाभन्दा मोटा हात्तीछाप चप्पल पट्याँस–पट्याँस पार्दै स्कुल जान्थें। किटेनी स्कुल पुग्न झन्डै सवा घन्टा हिँड्नुपर्थ्यो। स्कुलमा खाजा बोकेर लैजाने चलन थिएन त्यस बेला। स्कुल वरिपरि पसल पनि थिएनन्। चार बजे छुट्टी भएपछि भोकले खर्रिएर घर आइपुग्थें। कहिलेकाहीँ त अचाक्ली भोक लाग्थ्यो; हिँड्दा–हिँड्दै खुट्टा फतक्क गल्थे र कुहिसकेको कर्कलाझैं कमजोर हुन्थें। म हिँड्न नसकेर लेउ लेपिएको ढुंगामा बसेर आकाशतिर हेर्थें। आकाशमा दुइटा सूर्य पश्चिमतिर कुदिरहेझैं लाग्थ्यो। हजुरबाले पकाएको घिउ हालेको भात र आलुको तरकारीको स्वाद हावाले कता–कताबाट बोकेर मेरो मनसम्म ल्याइपुर्‍याउँथ्यो, म त्यही स्वाद सम्झेर कछुवाझैं बिस्तारै घरतिर लम्किन्थें। 

घर आइपुग्दा हजुरबाले खाना खाइसक्नुभएको हुन्थ्यो। हजुरबाको कसौंडीमा बाँकी रहेको भात दिउँसोको मेरो खाजा हुन्थ्यो। म स्कुलबाट घर आइनपुग्दै पिँढीमा फ्यात्त झोला फालेर खाजा खान हत्तारिन्थें। हजुरबाको गह्रुँगो चरेसको थालमा खाना खान पाँउदा ठूलो मान्छे सम्झन्थें आफूलाई। 

सानो कुसे गुन्द्रीमा बसेर हजुरबा सोध्नुहुन्थ्यो– 'ल भन् आज दिनभरि केके पढिस्?' मैले हजुरबालाई दिउँसो पढेको बेलिबिस्तार लगाउँथे। मैले केही बिगारें भने हजुरबाले सच्याइदिनुहुन्थ्यो। साँझ म खेल्न कुद्थें, हजुरबा पूजाकोठामा छिर्नुहुन्थ्यो।



शुक्रबार भएकाले आधा दिनमात्र स्कुल लाग्ने भएकाले म छिट्टै घर फर्किएँ। हजुरबा आँगनछेउ परालको टौवामा आड लिएर बसिरहनुभएको थियो। हजुरबाको अनुहारमा पहिले जस्तो चमक थिएन। दसैंमा भर्खर पोतेको कमेरो बाछिटाले बगाइदिइसकेको घरको भित्तोझैं उदास भएको थियो उहाँको अनुहार। 

'बाबु, माइलो आएन?' उहाँले सोध्नुभयो। 

'स्कुल छुट्टी भए'सि आउनुहुन्च रे,' मैले भनें। हजुरबाले त्यो दिन खाना पकाउनुभएको थिएन। 'अघि बार बजेतिर अलिकति दुध खाएँ। केही खान मन छैन आज,' हजुरबाले आफ्नो कुसे गुन्द्री मेरो छेउमा राख्दै भन्नुभयो। 

'तपाईंलाई के भयो र हजुरबा?,' मैले उदास हुँदै सोधें। उहाँको अनुहारमा एकटक हेरिसकेपछि डरले छोप्यो। त्यही एउटा प्रश्न सोध्दा पनि मेरो ओठ काँपिरहेका थिए। 

'म अब धेरै बाँच्दिन होला,' हजुरबाले यत्ति के भन्नुभएको थियो। मलाई रिंगटा लाग्ला जस्तो भयो। पृथ्वी फनफनी घुमेको देखें। एकोहोरो उहाँको आँखामा हेरें। म त सुँक्क–सुँक्क रुन थालेंछु। हजुरबा सकिनसकी कराउन थाल्नुभयो– 'किन रुन्छस् बाबु?'

'किन बाँच्दिनँ होला भनेको त!' मैले सुकसुकाउँदै भनें।

'मैरो माया लाग्छ?' उहाँले मेरो आँसु पुछ्दै आफूतिर तानेर सोध्नुभयो। मैले उहाँको तातो काखमा टाउको लुकाएँ। मेरो केश मुर्सादै उहाँले उपदेश दिन थाल्नुभयो– 'यति कुरा सधैं ख्याल राखेस्; सम्पत्ति कमाएर कोही पनि धनी हँुदैन। असल मान्छेले जिन्दगीभर कमाउने मलामी हो। सम्पत्ति थुपार्ने होइन धेरै मलामी कमाउने विद्या लिनू। अरू हिँडेको बाटो हिँडेर गन्तव्य पुगिन्न, आफैं हिँडेर नयाँ बाटो बनाउन सिक्नू।'

हजुरबाले उपदेश दिइरहेका बेला माइलाबा टुप्लुक्क आइपुग्नुभयो। तुलसीको मठछेउ उभिएर उहाँले भन्नुभयो– 'बा, सन्चो भएन र!'

मैले हजुरबाको काखबाट आफ्नो शिर हटाएँ। माइला बातिर हेर्दै उहाँले भन्नुभयो– 'शरीर सारै गह्रुँगो भएको छ। अब मेरो समय सकिए जस्तो लाग्दैछ, आज यतै बस्छस् कि!'

माइला बाका आँखा आँसुले भरिए।

'कालीप्रसाद डाक्टरलाई एकपल्ट बोलाउन पर्च कि क्या हो माइला?' आँगनको अर्कोछेउ उभिएकी हजुरआमाले आत्तिँदै भन्नुभयो।

'कसैलाई बोलाउन पर्दैन बूढिमाउ। बरु रिखेलाई र धनेलाई नि आज यतै खाना खान खबर पठा,' हजुरबाले झर्केर भन्नुभयो। 

'म बाँचुन्जेल मेरो हजुरबालाई केही नहोस् प्रभु,' मैले मनमनै प्रर्थना गरें।

...

२०५१ साल चैत १७ गते शुक्रबार साँझ घरभरि पाहुना भरिएका थिए। आमा र हजुरआमा भान्सामा खाना पकाउँदै हुनुहुन्थ्यो। बाहिर आँगनमा हजुरबाका सबै छोरा र भाइहरू जम्मा भएका थिए। खाना खानेक्रम सुरु भयो। 

हजुरबाले शास्त्रका कुरा पनि सुनाउँदै हुनुहुन्थ्यो। बेलुका करिब आठ बजेर २५ मिनेटतिर हजुरआमालाई सोध्नुभयो– 'बूढिमाउ खाना खायौ त?'

'सबैले खाइसक्यौं।' 

'बिस्नु तैंैले खाइस्?' मलाई अन्तिमपटक हजुरबाले सोध्नुभयो। म उहाँकै छेउमा टुसुक्क बसेको थिएँ। स्विकारोक्तिमा मैले टाउकोमात्र हल्लाएँ। 

आकाश सफा थियो। टाढा–टाढाका तारा पिलपिल गरिहेका थिए। आँगनको छेउमा आँपको रूखका पात हावामा यताउता हल्लिरहेका थिए। घरमुनि धूपिको रुखमा बास बसेका चराहरूको कल्याङमल्याङ र तल बगिरहेको टिमुरखोलाको आवाजबाहेक रात चुपचाप थियो। 

खाना खाइसकेपछि सबै आँगनमा भेला भयौं। हजुरबाको चिल्लो तालु सूर्यको डल्लो जस्तै तातो थियो। निधारमा चिटचिट पसिना। उहाँले थरथराउँदै भन्नुभयो–राम...राम...! हजुरबाको घाँटी घ्यारघ्यार बज्न थाल्यो। माइला बाले आत्तिदै हजुरबाको टाउको समाउनुभयो। 

एकाएक सबै जना अत्तालियौं। आफ्ना काँपिरहेका आंैलाले हजुरबाको जोडिएका सुख्खा ओठ खोल्दै हजुरआमाले चम्चाबाट पानी हालिदिनुभयो। तर, उहाँले निल्न सक्नुभएन। ओठको चेपबाट बगेको पानी उहाँको झुसिलो छातीका रौंभित्र विलिन भयो। ठाडो शिर लत्रक्क झर्‍यो। हातमा रहेको तुलसीको माला बाले काट्ने डालेघाँसको हाँगाझैं फ्यात्त भुइँमा खस्यो।

'ला ...! बा त जानुभएछ!' माइला बाको यही वाक्यले म मट्यांग्राले लागेर भुइँमा खसेको भँगेरो जस्तो खङ्रङ्ङ भएँ। आँगनमा थुचुक्क बसेर खुम्चिएका घुँडाबीच टाउको लुकाएर घुँक्क–घुँक्क रोएँ। हजुरबालाई सबै मिलेर तुलसीको मठसम्म पुर्‍याए। 

घरभरि रुवाबासी सुरु भयो। गाँउलेहरू पनि हत्त न पत्त हातमा टर्चलाइट बाल्दै आँगनमा आउन थाले। 

एक छिनअगाडि हामीमाझ बोलिरहेको जिउँदो मान्छेको प्राण चरीझंै माथिमाथि कतै उडेर गयो। हजुरबा त अब केवल हाड–मासुको थुप्रोमा परिणत हुनुभएको थियो। म एक छिनपछि आफंै सम्हालिएर उठें र हजुरबाको मृत शरीर राखिएको ठाँउनिर गएँ। हजुरबाको शरीर चिसिएर सुकेको दाउराझैं अररो भइसकेको थियो। उहाँको गालामा बग्दै गरेको आँसु पनि सुकेर मसिनो धर्सो जस्तो देखिन्थ्यो। अब उहाँ शान्त मुद्रामा हुनुहुन्थ्यो।

अहिले पनि कुनै अप्ठेरो आइपरे हजुरबालाई सम्झन्छु। उहाँ कहिलेकाहीँ सपनामा पनि आइरहनुहुन्छ। 

उहाँ नभए पनि उहाँले देखाइदिएका धेरै सपना छन् मसँग। र, हिँड्नको लागि बाँकी नै छन् उहाँले देखाइदिएको लामो बाटो ...! 

Friday, May 3, 2013

सगरमाथामा जासुसी उपकरण राख्ने सीआईएको खतरनाक योजनाको खुलासा चीनको जासुसी गर्न नेपाली भूमि प्रयोग - onlinekhabar

नेपालमा बर्षेनी सयौं बिदेशी आरोहीले सगरमाथाको आरोहण गर्छन् । यसरी आरोहण गर्नेमा शौखिन, व्यवसायिक आरोही र कतिपय सैनिक अधिकारीहरुसमेत हुन्छन् ।
हालै एक अमेरिकी मासिक पत्रिका ‘वायर्र्ड’ले छापेको रिपोर्टमा यसरी आरोहण गर्नेमा विदेशी जासुसी निकायका मान्छेहरु पनि हुने गरेको र आरोहणका नाममा जासुसी उपकरण जडान गर्ने प्रयत्न भएको खुलासा गरेको छ । रोबर्ट बेकहुसेनले एक पुस्तकमा आधारित रहेर गरेको खुलासाले अमेरिकी खुफिया एजेन्सीले हिमाल आरोहणका नाममा कसरी जासुसी गर्दोरहेछ भन्ने खुलाएको छ । हामीले उनको सो रिपोर्टलाई भावानुवाद गरेका छौं -
everest_photo-by-national-geography‘त्योबेला अमेरिकी जासूसहरुसँग अहिलेको जस्तो अन्तरीक्षबाटै पृथ्वीका हरेक कुराको ठ्याक्कै पहिचान गर्ने अनुगमनकारी भूउपग्रह थिएनन् । त्यसैले अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सीले जासूसी गर्नका लागि अन्य उपायमा भर पर्नुपथ्र्यो र त्यस्तो उपायमध्येको एउटा उपाय थियो-नेपालका हिमालको आरोहण गर्नु ।
सिद्धान्ततः नेपालका हिमालहरु अमेरिकी गुप्तचरहरुका लागि सेन्सर उपकरण राखेर चीनको जासूसी गर्नका लागि निकै उपयुक्त ठाउँ बनेका थिए । यद्यपि यस्तो प्रयास लगभग पूर्णरुपमा असफल भयो ।
सन् १९६५ को कुरा हो । अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय र गुप्तचर एजेन्सी सिआइए निकै चिन्तित थियो । भियतनाम युद्ध चर्किँदै थियो र त्यहीबेला चीनले पहिलो आणविक परीक्षण गर्‍यो । सामरिक घटनाक्रमहरु निकै तिब्र भैरहँदा अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सी भने असफल बनिरहेको थियो । चीनले हिमालय क्षेत्रको केही सय माइल उत्तरस्थित गोप्य स्थानमा आणविक परीक्षण गर्‍यो । तर, चीनले गरेको आणविक परीक्षणको ठाउँ, आणविक हतियारको क्षमतालगायतका कुरा अमेरिकी जासूसहरुले पत्ता लगाउन सकेनन् ।
हिमालय चुचुरोले जमीनमा राखेका अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सीका सेन्सरहरुलाई छेक्यो र त्यस्ता सेन्सरले चिनियाँ भूमिमा हुने घटना पत्तो पाउन सकेन । अझ त्यसैबेला पाकिस्तानले अमेरिकी जासूसी जहाजलाई आफ्नो आकाशमाथि उड्न नदिएपछि अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सीको बेहाल नै भयो ।
तर, अमेरिकाले अर्को विकल्प खोज्यो । दुई वर्ष अघिमात्र अमेरिकी आरोहण दलले केही शेर्पा आरोहीको सहयोगमा पहिलोपटक सगरमाथाको आरोहण गरेको थियो । उक्त अमेरिकी आरोहण दलको लागि केही रकम समेत उपलब्ध गराएका अमेरिकी वायु सेनाका उच्च अधिकृत जनरल कर्टिस ली मेले तत्कालीन अमेरिकी आरोहण दललाई सहयोग गरेका शेर्पा आरोहीलाई फेरि चुचुरोमा पठाउने सोच बनाए ।
Everest_Team1
पहिलोपटक सगरमाथा आरोहण गरेको अमेरिकी टोली । जहां केही सदस्य अमेरिकी जासुसी संस्था सीआईएका अधिकारीहरु पनि थिए । त्यसमध्ये एक थिए डेभ डिङम्यान (बायांबाट पहिलो घुंडामा हात लगाइरहेका) ।
शेर्पा आरोहीमार्फत् स्नापसट नामक प्लुटोनियम जेनेरेटर र सेन्सर उपकरण सगरमाथाको चुचुरोमा पठाएर त्यहाँ स्थापित गरी चीनका जासूसी सूचना संकलन गर्ने उद्देश्यअनुरुप शेर्पा आरोहीहरुलाई उनले उक्त सेन्सर चुचुरोमा लैजान प्रस्ताव राखे र शेर्पा आरोहीहरु त्यसमा तयार पनि भए । सगरमाथाको चुचुरोमा उक्त सेन्सर राखेपछि त्यसबाट चिनियाँ भूमिमा चीनले उडाउने मिसाइलहरुको अनुगमन हुने र पूर्ण तथ्यांक र सूचना प्राप्त हुने अभिलाषा थियो उनको ।
यद्यपि सगरमाथाको चुचुरोमा सेन्सर पुर्‍याउनका लागि हुने आरोहण सफल हुन सकेन । अमेरिकाका लागि जासूसी केन्द्रका रुपमा सगरमाथा पहिलो रोजाइमा भए पनि आखिर भारतीय गुप्तचर एजेन्सीको सहयोगमा भारतको नन्दादेवी हिमालमा उक्त सेन्सर जडान गर्ने निर्णय अमेरिकाले गर्‍यो । सहमतिबमोजिम उक्त सेन्सर बोकाएर केही आरोहीलाई नन्दादेवीको चुचुरोतिर पठाइयो तर व्यापक हिमपात भएपछि आरोहीहरुले उक्त सेन्सर नन्दादेवी हिमालको चुचुरोमा पुर्‍याउन सकेनन् । आरोहीहरुले सेन्सरसहितको उपकरणलाई हिमालको एक भागमा गाडेर ओर्लिए, ता कि अर्को वसन्त ऋतुमा फेरि आरोहण गरी त्यसलाई चुचुरोमा पुर्‍याउन सकियोस् ।
cia-on-everestतर बिडम्बना उक्त सेन्सरको अनुगमन गर्न गएको आरोहण दलले सेन्सर उपकरण खोज्दा त्यो फेला परेन । हिमपहिरोले उक्त सेन्सरलाई बगाएर पुरिसकेछ । त्यसको खोजीमा अमेरिकाले नेपालका केही शेर्पा आरोहीहरुलाई पनि खटायो । तर, कुनै पत्तो लागेन । सन् १९६६ मा अमेरिकी वायुसेनाको टोलीले सैनिक हेलिकप्टरमार्फत अत्याधुनिक न्युट्रोन डिटेक्टरको सहायताले नन्दादेवी हिमालमा हराएको सेन्सर खोज्यो । तर, फेला नपरेपछि अन्ततः त्यसको खोजी कार्य रोकियो ।
‘दी भास्ट अननोउन: अमेरिकाज फस्र्ट एसेन्ट अफ एभरेष्ट’ पुस्तकका लेखक ब्रगटन कोबर्न भन्छन्, ‘त्यो सेन्सर भारतीय गुप्तचर एजेन्सीले चोरेको अनुमान गरियो । अमेरिकी आरोहण दलको वसन्त अभियान सुरु हुनुअघि नै भारतीय गुप्तचर एजेन्सीले हिमालमा गाडिएको त्यो सेन्सर अपहरण गर्‍यो र त्यसमा भएको प्लुटोनियम चोर्‍यो ।’
नन्दादेवी हिमालमा चीनको जासूसीका लागि सेन्सर राख्ने पहिलो योजना असफल भएपछि अमेरिकाले सन् १९६७ मा अर्को प्रयास गर्यो र नन्दादेवी हिमालको २२ हजार ५ सय १० फिटको उचाइमा सिआइएले सेन्सर स्थापित गर्‍यो । यद्यपि त्यो सेन्सरलाई हिउँले पुरेपछि ३ महिना भन्दा बढि काम गरेन । ३ महिनाभित्रमा सिआइएले थोरै भए पनि निकै महत्वपूर्ण सूचना प्राप्त गर्न सफल भयो ।
हिमालमा गाडिएको उक्त सेन्सर उपकरणले संकलन गरेका तथ्यांकबाट त्यसबेला अमेरिकी गुप्तचर एजेन्सीले थाहा पायो कि चीनसँग त्यसबेलासम्म लामो दूरीका आणविक हतियार छैनन् भन्ने कुरा ।
यद्यपि भु-उपग्रहको अहिलेको युगमा अमेरिकाले विश्वको जासूसी गर्नका लागि यस्ता भुरेटाकुरे उपकरणमा भर पर्नुपर्दैन । तथापि विभिन्न अनुसन्धानका नाममा नेपालका हिमालमा अहिले पनि सेन्सर लगायतका उपकरण राखिएको हुनसक्ने शंकालाई भने बल पुर्‍याएको छ ।

विश्व युद्धमा बेलायती प्रधानमन्त्री चर्चिल चढेको गाडी साढे पाँच करोडमा लिलामी (तस्वीरसहित) - bizmandu




काठमाडौं । दोस्रो विश्वयुद्धमा तत्कालीन बेलायती प्रधानमन्त्री विन्स्टन चर्चिलले चढेको डेम्लर गाडी चार लाख ७० हजार युरो (झण्डै पाँच करोड रुपैयाँ)मा लिलाम भएको छ । चर्चिल सन् १९४० देखि १९४५ र १९५१ देखि १९५५ सम्म दुई पटक बेलायतको प्रधानमन्त्ती बनेका थिए । उनै चर्चिलले चढेको यो डम्लर गाडी अनलाइन सपिङ्ग बेवसाइट इबेमा लिलामी भएको हो ।


चर्चिल चढ्दा यस्तो थियो यो गाडी

गाडीका विक्री जर्मनीको एउटा डिलर फैर्वकले बेचेको हो । डिबी १८ नम्वरको यो डेम्लर गाडी १९३९ मोडलको हो, सिल्भर र कालो रंगको यो गाडीलाई एतिहासिक गाडी मानिन्छ । डेम्लरले सुरुमा यस्तै २३ वटा गाडी बनाउने घोषणा गरेको थियो तर दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु भएपछि कम्पनीले जम्मा आठ वटा गाडी मात्रै बनाउन सक्यो । आठ गाडीमा चार गाडी युद्धको बमबारीमा परेर नष्ट भएका थिए भने एउटा गाडी यति धेरै क्षतीग्रस्त भएको थियो की त्यसलाई कवाडमा विक्री गरिएको थियो । त्यसबाहेकका दुई गाडीका वारेमा कसैले पत्तो पाउन सकेका थिएनन् ।


यसपछि जम्मा एउटा मात्र डेम्लर बाँकी थियो, जुन चर्चिलसँग थियो । यो गाडीको पहिलो बोली एक युरोमा लगाइएको थियो, दश दिनमा यो बढेर चार लाख ७० हजार युरोपमा पुगेको हो । कारमा बोली लगाउन हरेक देशका नागरिक सामेल थिए ।


कारको बनोटमा एउटा स्पिकर पनि लगाइएको थियो, जहाँबाट चर्चिल त्यतिवेला भीडलाई सम्वोधन गर्दथे, कारको सिट हरियो रंगको छालाबाट बनाइएको छ भने चक्लेटी रंगको छतलाई फोल्डिङ्ग गर्न मिल्छ ।

Thursday, May 2, 2013

पण्डितलाई जाँडरक्सी र धूमपान छुटाउन समिति बन्दै आचारसंहिता कडाइका साथ लागू हुने - onlinekhabar

चैतको अन्तिम हप्ता भएको पहिलो राष्ट्रिय पण्डित सम्मेलनले जारी गरेको आचारसंहिता कार्यान्वयनको लागि पहल भएको छ । पण्डितले धूमपान-मद्यपान गर्न नपाइने, टुपी-शिखा-जनै-चन्दन लगाउनुपर्ने लगायतका २७ बुँदे आचारसंहिता कार्यान्वयनको लागि समिति बनाउन लागिएको हो ।
पत्रकारको आचारसंहिता प्रेस काउन्सिलले अनुगमन गर्छ भने वकिलको अनुगमन बार काउन्सिल एवं डाक्टरहरुको मेडिकल काउन्सिलले गर्छ । भर्खर पण्डितहरुका लागि तयार भएको आचारसंहिता अनुगमनका लागि पनि छुट्टै समिति गठन गर्न लागिएको हो ।
‘आचारसंहिता कार्यान्वयन भए/नभएको अनुगमन गर्न सबै जिल्लामा समिति बनाउने तयारी छ’ राष्ट्रिय धर्मसभा नेपालका प्रवक्ता एवं संस्कृतिविद डाक्टर वासुदेव कृष्ण शास्त्रीले अनलाइनखबरलाई भन्नुभयो-’आचारसंहिता कडाइका साथ लागू हुन्छ, सबै गाविसहरुमा समेत समिति बनाउने तयारी छ ।’
धर्म, संस्कार र संस्कृति संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने पण्डित, पुरोहित एवं ज्योतिषीहरुले जथाभावी गर्ने गरेको गुनासो बढेपछि सम्मेलनले उनीहरुको लागि आचारसंहिता तयार पारेको हो । आचारसंहितामा पण्डितहरुको टुपी, शिखा, जनै, निधारमा टीका चन्दन अनिवार्य हुनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । यस्तै धूमपान र मद्यपान गर्नेलाई पण्डितको मान्यता नदिने उल्लेख छ । यस्तै छोराछोरीलाई धर्म, संस्कृति र संस्कारको शिक्षा दिनुपर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ । पैसा उठाउने मात्रै उदेश्य लिएर गरिने यज्ञ पुराणलाई निरुत्साहित गर्ने आचारसंहितामा उल्लेख छ ।
लत छोड्नै गाह्रो
आचारसंहिता सार्वजनिक भएपछि त्यसलाई कसरी कार्यान्वयन गर्ने भन्नेबारे स्वयं पण्डित, पुरोहितहरु अलमलमा परेका छन् । मद्यमान गर्ने पण्डित पुरोहित नभएपनि धूमपान गर्ने चाहिँ धेरै छन् । धूमपानको लत बसिसकेपछि सितिमिति छाड्न सकिँदैन ।
‘उबेला तमाखु खान बानी लागिहाल्यो, अब कसरी छाड्ने’ सिन्धुपाल्चोकका एकजना बृद्ध पण्डितले अनलाइनखबरसित भने-’शास्त्रका नीति नियम पालना गरेकै छौं, तमाखु खाएर के पो होला र ?’ लागिसकेको लत छोड्न गाह्रो हुने उनको भनाई छ ।
तर धर्म, संस्कार र संस्कृति मार्फत समाज परिवर्तन गर्ने पण्डित पुरोहितहरुले धूमपान गर्न नसुहाउने अगुवाहरु बताउँछन् । ‘हाम्रो अनुमानमा केही बृद्ध पण्डितहरुले मात्र धूमपान गर्नुहुन्छ, युवाहरुले गर्दैनन्, बृद्धहरुले पनि छोड्नुहुन्छ भन्ने हाम्रो विश्वास छ’ राष्ट्रिय धर्मसभा नेपालका प्रवक्ता एवं संस्कृतिविद डाक्टर वासुदेव कृष्ण शास्त्रीले भन्नुभयो ।
आचारसंहिता पालना नगर्नेलाई अनुगमनपछि कार्वाही हुने नेपाल पञ्चांग निणर्ायक समिति र राष्ट्रिय धर्मसभा नेपालका अगुवाले यसअघि नै बताइसकेका छन् ।

पारससँग वितेका पाँच महिना - nayapatrika

सुनील खड्का

त्यो दिन म कसरी भुल्न सक्छु ! गएको मंसिर २२ गते । मलाई एक नेपाली साथीको फोन आयो, 'पूर्वयुवराजलाई कसैले लखेटिरहेको छ, तपाईंले रेस्क्यु गर्नुपर्‍यो ।'
पारस सरकारसित मेरो दोहोरो चिनजान थिएन । बैंककमा बस्दै आए पनि कहिल्यै देखेको थिइनँ, उहाँलाई । तर, नेपालको पूर्वयुवराज र त्योभन्दा बढी एक नेपाली नागरिक भएको नाताले उहाँलाई सहयोग गर्नु आफ्नो दायित्व सम्झेँ ।
पारस पहिले बैंककमा एउटा अपार्टमेन्टमा बस्दै आउनुभएको थियो । त्यहाँ नयाँ चिनजानमा आएका केही 'शंकास्पद' विदेशीले एक दिन लागुपदार्थ सेवन गरेर उहाँको अपार्टमेन्टभित्रै तोडफोड गरेछन् । त्यसपछि उहाँले असुरक्षित महसुस गरेर अपार्टमेन्ट नै छाड्नुभयो । त्यहाँबाट फुकेट आएर होटलमा बस्न थाल्नुभएको रहेछ । तर, त्यहाँ पनि उहाँलाई असुरक्षा फिल भएछ । शंकास्पद चरित्रका नयाँ विदेशी मान्छे भेट्न आउने र चिनजान गर्ने गर्दा रहेछन् । साथै, त्यस्ता व्यक्तिले लगातार आफूलाई फलो गरेको महसुस गर्नुभयो ।
यसैक्रममा एकदिन होटलमा बसिरहेका वेला आफूलाई कसैले पछ्याइरहेको पाएपछि उहाँले चिनजानका नेपालीहरूलाई फोन गर्नुभएछ । तीनजना नेपाली गएर उहाँलाई आफ्नो गाडीमा हालेर भगाएछन् । तर, पछाडिबाट अर्को गाडीले फलो गर्न थालेछ । त्यसपछि ती साथीले अत्तालिँदै मलाई फोन गरेका थिए । मैले सहयोग गर्ने निर्णय लिएँ र उनीहरूलाई मेरो घरनजिकैको सपिङ मलको पार्किङमा बोलाएँ । उहाँहरूले गाडी हुइक्याउँदै लिएर आउनुभयो । मैले पारसलाई त्यो गाडीबाट झिकेर हतार-हतार आफ्नो गाडीमा हालेँ । अनि एक सय ४५ किलोमिटरको रफ्तारमा गाडी कुदाएँ । कुदाएँ के भन्नु उडाएँ ! केही समयसम्म पछाडि फलो गर्ने गाडी देखिएको थियो । तर, मैले छलेर अघि बढेँ । मैले खुला राजमार्गमा गाडी लगातार कुदाइरहेँ । करिब दुई सय किलोमिटर चलाएपछि बल्ल ज्यान जोगिएको महसुस भयो र विश्राम लिएँ ।
मेरो गाडीमा चढ्न लाग्दा पारस निकै हतास मनस्थितिमा हुनुहुन्थ्यो । म पनि भित्र-भित्र साह्रै डराएको थिएँ । तर, आफ्नो डर नदेखाईकन उहाँलाई ढाडस दिएँ, 'अब केही हुँदैन, म सुरक्षित ठाउँमा पुर्‍याउँछु भनेर ।' त्यसपछि उहाँको अनुहारको रंग केही फेरियो र आश्वस्त हुनुभयो ।
त्यति स्पिडमा गाडी चलाउँदा पनि म उहाँसित कुरा गरिरहेको थिएँ, मनको डर मत्थर होस् भनेर । उहाँले मेरो परिचय सोध्नुभयो, अनि धन्यवाद दिनुभयो थियो, सहयोग गरेकोमा । मैले उहाँको बसाइ र पारिवारिक कुरा सोधेको थिएँ । फलो गर्नेहरूबाट फुत्काएर सुरक्षित ठाउँमा पुर्‍याए पनि पारसलाई एक्लै छाड्न मेरो मन मानेन । त्यसैले मैले आफ्नो घरमा बस्न जाने प्रस्ताव राखेँ । उहाँले खुसी भएर मेरो प्रस्ताव स्वीकार गर्नुभयो । घरमा लगेर उहाँलाई राखेपछि हामी दुवैले शान्तिको सास फेर्‍यौँ । यो घटना अहिले सम्भिmँदा फिल्मजस्तो लाग्छ ।

०००

मैले माथि पनि भनँे- पारस सरकारसित मेरो न दोहोरो चिनजान थियो, न कहिल्यै देखभेट भएको थियो । उहाँको बारेमा मेरो त्यस्तै नकारात्मक सोचाइ थियो, जस्तो आमनेपालीको छ । तर, उहाँलाई भेटेकै दिनदेखि मेरो उहाँप्रतिको धारणा एक सय ८० डिग्रीमा बदलियो । उहाँलाई मैले जस्तो मान्छे सोचेको थिएँ, त्योभन्दा शतप्रतिशत भिन्न पाएँ । खुला दिलको, रसिक, सहयोगी । एउटा असल मान्छेमा हुनुपर्ने धेरै गुण भएको । सच्चा नेपाली मन र मुटु भएको ।
सुरुका दिनमा म उहाँलाई पारस सरकार भनेरै सम्बोधन गर्थें । तर, बिस्तारै नजिक हुँदै गएपछि आफ्नै ठूल्दाइजस्तो लाग्न थाल्यो । उहाँले नै आफूलाई सरकार नभन्न अनुरोध गर्नुभएपछि दाजु नै भन्न थालेँ । म उहाँलाई तपाईं भन्थेँ । उहाँ मलाई तिमी भन्नुहुन्छ । अहिले हामी दाजूभाई जस्तै छौं ।
नेपालमा पारसले दारु पिएर बबाल गरेको समाचार मैले पनि बारम्बार पढ्दै-सुन्दै आएको हुँ । तर, मैले संगत गरेदेखि उहाँले एकपटक पनि दारु छुनुभएको छैन । उहाँ दारु खानुहुन्नभन्दा धेरैले नपत्याउलान्, तर यो धु्रवसत्य हो । यो म भगवान्को कसम खाएर भन्न सक्छु । सिंगापुर बस्दासम्म खानुहँुदो रहेछ । तर, बैंकक आएपछि खानुभएको छैन । कहिलेकाहीँ म उहाँसित बसेर दारु खाँदा उहाँ पानी खानुहुन्थ्यो । स्वास्थ्यका कारणले नै पिउन छाड्नुभएको हो ।
बैंककमा मसित बस्दाखेरि उहाँको लाइफस्टाइल एकदमै सामान्य थियो । घरबाहिर प्रायः निस्कनुहुन्नथ्यो । कहिलेकाहीँ म घुमाउन लैजान्थेँ । उहाँकी एउटी थाई केटीसाथी थिइन् । बैंकक आएपछि भाषाको समस्या भएकाले उहाँले सहयोगीका रूपमा राख्नुभएको रहेछ । उनी वेलाबखत मेरो घरमा आउँथिन्, उहाँलाई भेट्न । उहाँहरूको सम्बन्धको प्रगाढताबारे म जान चाहन्नँ । घरमा उहाँ प्रायः कम्प्युटर चलाएर बस्नुहुन्थ्यो । कम्प्युटरमा नेपालको न्युज हेर्ने, फेसबुक चलाउने तथा गेम खेल्ने पनि गर्नुहुन्थ्यो । अरू वेला
पुस्तक पढ्नुहुन्थ्यो ।
उहाँ एकदमै दिल खोलेर कुरा गर्नुहुन्थ्यो मसित । हाँसोठट्टा पनि खुबै गर्नुपर्ने । उहाँ र मेरो सम्बन्ध पूरै अनौपचारिक भइसकेको थियो । सायद मसित लुकाएका कुरा केही छैनन् । परिवारका बारेमा, पत्नीका बारेमा पनि सबै कुरा गर्नुहुन्थ्यो । तर, उहाँले मसित गर्नुभएको कुरा मिडियामा फैलाउनु उचित छैन । दरबार हत्याकाण्डबारे पनि कुरा गर्नुभएको छ । त्यो पनि म बाहिर ल्याउन चाहन्नँ । बाहिर ल्याए पनि कसैले पत्याउनेछैनन् । यति मात्रै भन्न सक्छु, दरबार हत्याकाण्डको मामलामा पारस र उहाँको परिवारप्रति ठूलो अन्याय भएको छ । यसले उहाँलाई भित्र-भित्रै धेरै कमजोर बनाएको मैले पाएको छु ।
हामीबीच राजनीतिक कुरा पनि हुन्थे । नेपालबारे धेरै चिन्ता थियो उहाँमा । समाचारमा अपडेट हुनुहुन्थ्यो । म पनि नयाँ कुरा थाहा पाउनेबित्तिकै उहाँलाई सुनाउँथेँ । अन्ततः नेपालमै र्फकने सोच थियो उहाँको । राजनीतिमै लाग्नेभन्दा पनि समाजसेवा गर्ने कुरा गर्नुहुन्थ्यो । राजनीतिमा उहाँको धारणा भनेको देश जसले चलाए पनि स्थिर र विकासमुखी सरकार चाहिन्छ भन्ने थियो ।
उहाँ घरेलु काममा पनि निकै रुचि राख्नुहुन्थ्यो । निकै सफासुग्घर बस्नुपर्ने । आफ्नो मात्रै होइन, कोठाको सरसफाइ पनि गर्नुहुन्थ्यो । वेलाबखत पकाउन पनि जाँगर गर्नुहुन्थ्यो । चिया-कफी तथा मासुका आइटम पकाएर खुवाउनुहुन्थ्यो । खानामा मासुको झोल र भात उहाँको पि्रय हो । हामी एउटै परिवारका सदस्यजस्ता भएर बसेका थियौँ । उहाँको कारणले मैले आफूलाई नेपालमै बसिरहेको अनुभूति गरेँ ।

०००

त्यस दिन हामी दिनभरि सँगै थियौँ, घरमै । उहाँकी थाई साथी पनि आएकी थिइन् । बेलुकी खाना खाने वेला चिकेन सकिएछ । उहाँले मलाई चिकेन किन्न पठाउनुभयो । म बाहिर निस्केको केही बेरमा उहाँकै नम्बरबाट मिसकल आयो । तर, मैले कलब्याक गर्दा उठेन । पछि उहाँकी साथीलाई गर्दा उनले पारसलाई हार्ट अट्याक भएको बताइन् । अनि मैले तत्कालै गार्डलाई फोन गरेर हस्पिटल लैजान भनेँ । संयोगले समितिभेज हस्पिटल मेरो अपार्टमेन्टबाट केवल पाँच मिनेटको दुरीमा छ । उनीहरूले दौडाएर अस्पताल पुर्‍याए । म पनि हस्याङफस्याङ गर्दै सोझै अस्पताल गएँ ।
म पुग्दा उहाँको धड्कन बन्द भइसकेको रहेछ । डाक्टरले 'हि इज नो मोर' भने । मेरो आँखाबाट बरबर्ती आँसु आयो । आफूलाई सम्हालेर मैले नेपालमा कल गर्ने प्रयास गरेँ उहाँको परिवारलाई । मसित सबैको नम्बर थियो । तर, कसैको फोन लागेन । त्यसपछि एसएमएस गरेँ । पछि उताबाट कलब्याक भयो ।
उता सम्पर्क नहुन्जेलसम्म उहाँलाई भेन्टिलेटरमा राख्न अनुरोध गरेँ, मैले डाक्टरहरूलाई । सायद नेपालमा ढिला सम्पर्क हुनु पनि पारस बाँच्नुको एउटा कारण बन्यो । किनकि, पहिल्यै सम्पर्क भएको भए, मैले उहाँलाई मेसिन लगाइराख्न भन्ने थिइनँ, डाक्टरले त डेथ नै डिक्लेयर गरेका थिए । नेपालबाट फोन आउनुभन्दा केवल एक मिनेटअगाडि आश्चर्यजनक रूपमा उहाँको सास फर्कियो । यदि दुई मिनेटअगाडि मात्र फोन आएको भए मैले उहाँ रहनुभएन भन्थेँ होला । यसलाई भाग्यकै कुरा ठानौँ ।
नेपालबाट पूर्वराजपरिवार नपुग्दासम्म म पारसको एक्लो अभिभावक थिएँ । निकै विचलित पनि भएको थिएँ । हरेक ठाउँमा मैले नै हस्ताक्षर गर्नुपथ्र्यो, उपचार गर्दा तलमाथि भएमा मेरो जिम्मेवारी भनेर । ठूलो प्रेसर भएको थियो मलाई । उहाँकी थाई साथी पनि उहाँ मर्ने निश्चित देखेर होला, आउन छाडेकी थिइन् । नेपालबाट पहिले हिमानी सरकार अनि पूर्वराजारानी आएपछि मैले बल्ल आफ्नो बोझ हलुका भएको अनुभव गरेँ । उहाँहरूले मैले गरेको सहयोगका लागि हृदयदेखि धन्यवाद दिनुभयो । त्यसपछि सबै उहाँहरूले सम्हाल्नुभयो ।
एउटा चमत्कार भएजस्तो गरी उहाँको होस खुल्यो । यो साँच्चिकै चमत्कार थियो, चिकित्सकका निम्ति पनि । होस खुलेपछि मैले पहिलोचोटि भेट्दा उहाँ भावविह्वल हुनुभयो । मलाई 'तिमी मेरो जीवनरक्षक हौ' भन्दै आलिंगन गर्नुभयो । म पनि भावुक बनेँ । अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएपछि हस्पिटलकै एउटा उपचार केन्द्र -सुधारगृह जस्तै) मा राखियो । तीन दिनअघि उहाँ त्यहाँ बस्न गाह्रो लागेर निस्किनुभएको छ । अहिले हस्पिटलनजिकै एउटा अस्थायी अपार्टमेन्ट लिएर बस्न थाल्नुभएको छ । डाक्टरले नियमित अनुगमन गरिरहेका छन् । खानपिनमा निकै बारबन्देज छ । म नियमित रूपमा भेट्छु । यद्यपि, बिस्तारै मोटाउन थाल्नुभएको छ । अनुहार उज्यालो हँुदै गएको छ । म उहाँ जतिसक्दो चाँडो पहिलेजस्तै भएको हेर्न चाहन्छु ।

प्रस्तुति ः चिरञ्जीवी पौडेल